Εμμηνόπαυση και διατροφή

Η εμμηνόπαυση σηματοδοτεί το τέλος των εμμηνορρυσιακών κύκλων της γυναίκας, εφόσον περάσουν 12 μήνες χωρίς την εμφάνιση εμμήνου ρύσεως. Η μέση ηλικία εμμηνόπαυσης είναι τα 51 έτη.

Ποια είναι τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης;

Η διαταραχή των επιπέδων των ορμονών στην περιεμμηνοπαυσιακή περίοδο και την εμμηνόπαυση μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα των γυναικών,όπως:

• Ακανόνιστος εμμηνορροϊκός κύκλος
• Κολπική ξηρότητα
• Εξάψεις
• Αύξηση βάρους
• Ταχυκαρδία
• Νυχτερινές εφιδρώσεις
• Διαταραχές ύπνου
• Κεφαλαλγία
• Απότομη αλλαγή διάθεσης
• Επιβράδυνση του μεταβολισμού
• Μείωση σεξουαλικής επιθυμίας
• Αίσθημα κόπωσης
• Ξηροδερμία
• Τριχόπτωση
• Υποτροπιάζουσες κολπίτιδες λόγω ατροφίας
• Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις
• Αρθραλγίες
• Μαστοδυνία

Γιατί υπάρχει αύξηση βάρους στην εμμηνόπαυση;

Η αύξηση του βάρους στην εμμηνόπαυση συνδέεται με διαταραχές που εμφανίζονται λόγω της ανισορροπίας των ορμονών.

Η διαταραχή οιστρογόνων- προγεστερόνης και η μείωση της μελατονίνης με την πάροδο της ηλικίας οδηγούν σε διαταραχή του ύπνου που με τη σειρά της μειώνει τα επίπεδα της λεπτίνης και της αυξητικής ορμόνης επιβραδύνοντας των μεταβολισμό και ενισχύοντας την αύξηση του σωματικού βάρους.

Η αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη επίσης που εμφανίζεται κατά την εμμηνοπαυσιακή περίοδο δυσχεραίνει τη μείωση του βάρους.

Η βασική διατροφή στην εμμηνόπαυση

Μια ισορροπημένη διατροφή στην εμμηνόπαυση πρέπει να περιλαμβάνει τροφές πλούσιες σε:

• Ασβέστιο. Βρίσκεται σε γαλακτοκομικά προϊόντα, ψάρια (όπως σαρδέλες και κονσέρβες σολομού), μπρόκολο και όσπρια. Η επαρκής κατανάλωσή του είναι 1.200 χιλιοστόγραμμα ανά ημέρα.
• Σίδηρο. Βρίσκεται σε άπαχο κόκκινο κρέας, πουλερικά, ψάρια, αυγά, πράσινα φυλλώδη λαχανικά και ξηρούς καρπούς. Η συνιστάμενη ποσότητα σιδήρου είναι 8 mg την ημέρα.
• Φυτικές ίνες-φρούτα-λαχανικά. Βρίσκονται σε ψωμί ολικής αλέσεως, δημητριακά, ζυμαρικά, ρύζι, φρέσκα φρούτα και λαχανικά. Πρέπει να καταναλώνει 20-25 γραμμάρια φυτικών ινών.

• Φυτο-οιστρογόνα. Αυτά τα τρόφιμα μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης, των εξάψεων και των νυχτερινών εφιδρώσεων. Τέλος, διατηρούν την πυκνότητα των οστών: Σόγια, Λιναρόσπορος, Λινέλαιο, Τόφου, Σουσάμι, Σκόρδο είναι μερικές από τις πηγές φυτο-οιστρογόνων.

Ο περιορισμός ζάχαρης και αλατιού, ο περιορισμός του αλκοόλ και της καφεΐνης, και η κατανάλωση άφθονου νερού μπορεί να οδηγήσει στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και να μειώσει των κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων.  Παράλληλα, η μείωση των μερίδων και των τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά κρίνεται απαραίτητη.

Ο συνδυασμός εξατομικευμένων συμπληρωμάτων, άσκησης και βιο μιμητικών ορμονών με την υγιεινή διατροφή, μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψή και τον έλεγχο των συμπτωμάτων και στη διατήρηση της γενικής υγείας του γυναικείου οργανισμού.

Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη γυναικολόγο-μαιευτήρα, Δρ Μελίνα Στασινού, για να ενημερωθείτε για μια εξατομικευμένη προσέγγιση των ορμονικών μεταβολών που σας περιορίζουν στην καθημερινότητα σας και σας προβληματίζουν.

Προγεννητική Διάγνωση (PGT)

Η προγεννητική διάγνωση (PGT) αποτελεί μία εργαστηριακή εξέταση που διεξάγεται στα έμβρυα που έχουν δημιουργηθεί από εξωσωματική γονιμοποίηση, προκειμένου να ελεγχθούν γενετικά και να αυξηθεί έτσι η πιθανότητα για μια επιτυχημένη εγκυμοσύνη και ένα υγιές μωρό. Το τεστ PGT αναφέρεται συχνά και με τον όρο προεμφυτευτική γενετική εξέταση. Η γενετική εξέταση αυτή μπορεί να εντοπίσει χρωμοσωμικές ανωμαλίες στο έμβρυο αλλά και γενετικές παθήσεις, περιορίζοντας έτσι κινδύνους και επιπλοκές. Η εξέταση αυτή επιτρέπει στον ειδικό γυναικολόγο-μαιευτήρα να επιλέξει τα κατάλληλα έμβρυα για μία επιτυχημένη εγκυμοσύνη. Το ποσοστό εμφύτευσης υγιούς εμβρύου ακολουθώντας την προεμφυτευτική γενετική εξέταση ξεπερνά το 60-70%.

Σε ποιες ομάδες απευθύνεται η προγεννητική διάγνωση (PGT);

Το PGT αποτελεί ένα διαγνωστικό εργαλείο της ποιότητας των εμβρύων και απευθύνεται σε:

• Γυναίκες προχωρημένης ηλικίας
• Γυναίκες ή ζευγάρια με ανεξήγητη υπογονιμότητα
• Γυναίκες που είχαν προηγούμενη αποτυχία εξωσωματικής γονιμοποίησης
• Γυναίκες που είχαν υποτροπιάζουσες αποβολές
• Γυναίκες που είχαν προηγουμένως δύσκολη εγκυμοσύνη ή παιδί με γενετική ανωμαλία
• Ζευγάρια με οικογενειακό ιστορικό γενετικών παθήσεων ή κάποιος από τους δύο νοσεί

Ποια είναι η διαδικασία της προεμφυτευτικής γενετικής εξέτασης (PGT);

Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης, την 5^η συνήθως ημέρα ανάπτυξης του εμβρύου, θα αφαιρεθούν in vitro τρία έως πέντε κύτταρα από κάθε έμβρυο, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η βιοψία. Επειδή αυτά τα κύτταρα αφαιρούνται προσεκτικά με χρήση λέιζερ ακριβείας, ο κίνδυνος βλάβης ενός εμβρύου είναι πολύ χαμηλός. Μετά τη βιοψία, τα κύτταρα αποστέλλονται στο εργαστήριο για τη γενετική ανάλυση. Τα αποτελέσματα επιστρέφονται στην ειδικό γονιμότητας σε εύλογο χρονικό διάστημα, και επισημαίνουν ποια έμβρυα είναι ομαλά χρωμοσωμικά και έχουν την υψηλότερη πιθανότητα επιτυχούς εγκυμοσύνης ή δεν νοσούν στην περίπτωση που προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε μία συγκεκριμένη νόσο.

Τα υγιή έμβρυα παρουσιάζουν υψηλό ποσοστό εμφύτευσης και συνήθως επιλέγεται με βεβαιότητα από τον γυναικολόγο η μεταφορά ενός και μόνο εμβρύου προκειμένου να μειωθούν οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την πολλαπλή κύηση. Τέλος, οποιαδήποτε επιπρόσθετα χρωμοσωμικά φυσιολογικά έμβρυα εντοπιστούν μπορούν να συνεχίσουν να κρυοσυντηρούνται για μελλοντική χρήση από το ζευγάρι.

Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη γυναικολόγο-μαιευτήρα Δρ Μελίνα Στασινού για ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας και πρόληψης, σε ένα ταξίδι προς την επίτευξη μίας υγιούς εγκυμοσύνης.

Ενδομητρίωση

Τι είναι;

Η ενδομητρίωση είναι μια καλοήθης νόσος οιστρογονο-εξαρτώμενη η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία έκτοπου ιστού του ενδομητρίου. Η ενδομητρίωση είναι μία συχνή γυναικολογική πάθηση η οποία εμφανίζεται στο 10-15% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Τα κύτταρα του ενδομητρίου (εσωτερική επένδυση της μήτρας) «μεταναστεύουν» εξωτερικά της μήτρας, στα γειτονικά όργανα, και συνεχίζουν να ακολουθούν τις ορμονικές αλλαγές του ενδομητρίου κατά τη διάρκεια του φυσιολογικού καταμήνιου κύκλου. Μπορεί να εντοπίζεται στις ωοθήκες, στις σάλπιγγες, στο έντερο ή στην ουροδόχο κύστη και πιο σπάνια στον κόλπο ή στον τράχηλο, ερεθίζοντας τα όργανα και προκαλώντας χρόνιο πυελικό πόνο.  

Παθογένεια

Η παθογένεια της ενδομητρίωσης είναι ακόμη άγνωστη αλλά υπάρχουν ορισμένες κυρίαρχες θεωρίες που υποστηρίζουν το λόγο εμφάνισης της. Η παλινδρόμηση της εμμήνου ρύσεως δια μέσου των σαλπίγγων, οι διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος με αποτέλεσμα να μην αντιδρά ο οργανισμός στους διάσπαρτους ιστούς της ενδομητρίωσης, η διαφοροποίηση κυττάρων του περιτονέου σε κύτταρα του ενδομητρίου αποτελούν κάποιες από αυτές. Πρόσφατες έρευνες ενοχοποιούν τα βλαστοκύτταρα ( stem cells) και τη γενετική καταβολή. Ήδη γνωρίζουμε ότι γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό ενδομητρίωσης έχουν 6 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης;

Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης ποικίλουν αλλά μπορεί και να μην εμφανίζονται. Τα κύρια συμπτώματα της ενδομητρίωσης είναι:

• πυελικός πόνος που συνήθως επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια του καταμήνιου κύκλου
• πόνος περιόδου που περιορίζει τις καθημερινές δραστηριότητες
• πόνος κατά τη διάρκεια ή μετά τη σεξουαλική επαφή
• πόνος κατά την ούρηση
• αίσθημα αδιαθεσίας, δυσκοιλιότητα
• υπογονιμότητα

Ενδομητρίωση και υπογονιμότητα

Η ενδομητρίωση εμφανίζεται στο 25-50% των υπογόνιμων γυναικών και σε ποσοστό 30-50% των γυναικών με ενδομητρίωση εμφανίζουν υπογονιμότητα.

Η πιθανότητες υπογονιμότητας σε κάθε γυναίκα με ενδομητρίωση σχετίζονται άμεσα με την βαρύτητα της ενδομητρίωσης. Οι κύριοι μηχανισμοί που επηρεάζουν τη γονιμότητα είναι η φλεγμονή από τον έκτοπο ενδομητριωσικό ιστό στα διάφορα όργανα της πυέλου και η δημιουργία ανώμαλου συνδετικού ιστού (συμφύσεις). Οι συμφύσεις και η φλεγμονώδης αντίδραση που προκαλούν οι εστίες ενδομητρίωσης, διαταράσσουν την ανατομία της πυέλου με τη συγκόλληση γειτονικών οργάνων παρακωλύοντας μηχανικά την απελευθέρωση του ωαρίου κατά την ωορρηξία, επηρεάζουν την κινητικότητα του σπέρματος, προκαλούν ανώμαλες συσπάσεις της μήτρας καθώς επίσης επηρεάζουν αρνητικά τη γονιμοποίηση και τη μεταφορά του εμβρύου στην κοιλότητα της μήτρας για την εμφύτευση.

1. Επίδραση στους γαμέτες και το έμβρυο

Στην ενδομητρίωση μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές στην ποιότητα των παραγόμενων ωαρίων και την φυσιολογία της ωορρηξίας. Αυτό οφείλεται στην παρουσία φλεγμονωδών κυττάρων στο ελεύθερο περιτοναϊκό υγρό ή στην παρουσία ενδομητριωμάτων, τα οποία είναι κύστες οι οποίες προκύπτουν από την παρουσία ενδομητριωσικών κυττάρων μέσα στην ωοθήκη.

Η ποιότητα και η λειτουργικότητα του σπέρματος επηρεάζεται από φλεγμονώδεις και τοξικές επιδράσεις του περιτοναϊκού υγρού και την αυξημένη έκφραση μακροφάγων ως ανοσολογική ανταπόκριση του οργανισμού στην υπάρχουσα φλεγμονή. Τα ίδια τοξικά φαινόμενα φαίνεται ότι επηρεάζουν και την εμφύτευση του εμβρύου.

2. Επίδραση στις σάλπιγγες και τη μεταφορά του εμβρύου

Η μεταφορά των γαμετών (σπέρμα και ωάριο) μέσω των σαλπίγγων επηρεάζεται από την παραγωγή κυτοκινών λόγω της φλεγμονής καθώς και από τη δημιουργία ουλώδη ιστού ο οποίος  διαταράσσει την κινητικότητα και την ομαλή λειτουργία των σαλπίγγων. Οι ανώμαλες συσπάσεις του μυομητρίου οι οποίες εμφανίζονται στην περίπτωση της ενδομητρίωσης, διαταράσσουν επίσης τη μεταφορά των γαμετών και την εμφύτευση του εμβρύου.

3. Επίδραση στη δεκτικότητα του ενδομήτριου

Πολλά γονίδια και μικρομοριακές ουσίες, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη δεκτικότητα του ενδομητρίου δεν εκφράζονται φυσιολογικά σε γυναίκες με ενδομητρίωση. Ωστόσο ο μηχανισμός με τον οποίο αλλάζει η έκφραση αυτών των γονιδίων δεν είναι πλήρως κατανοητός. Για παράδειγμα, η αρωματάση, το ένζυμο το οποίο μετατρέπει την ανδροστενεδιόνη και την τεστοστερόνη σε οιστρόνη και οιστραδιόλη ( οιστρογόνα), εντοπίζεται στο ενδομήτριο γυναικών με ενδομητρίωση ενώ υπό φυσιολογικές συνθήκες απουσιάζει με αποτέλεσμα την αύξηση παραγωγής οιστρογόνων. Η αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων στο ενδομήτριο μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη όσο και τη δεκτικότητά του κατά την εμφύτευση του εμβρύου.

Στην αποτυχία εμφύτευσης του εμβρύου σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει και η αντίσταση στην προγεστερόνη καθώς και η διαταραχή των υποδοχέων της στο ενδομήτριο των γυναικών με ενδομητρίωση. Η προγεστερόνη παράγεται κατά τη 2^η φάση (ωχρινική) του καταμήνιου κύκλου προωθώντας την ανάπτυξη των αιμοφόρων αγγείων και ενισχύοντας αλλαγές που προετοιμάζουν το ενδομήτριο για την εμφύτευση του εμβρύου. Φαίνεται ότι οι υποδοχείς της προγεστερόνης σε γυναίκες με ενδομητρίωση δεν καταστέλλονται εγκαίρως πριν την εμφύτευση όπως πρέπει να συμβαίνει ενώ παράλληλα το ενδομήτριο φαίνεται να αντιστέκεται στην προγεστερόνη δημιουργώντας ένα περιβάλλον υπεροιστρογοναιμίας το οποίο δρα αρνητικά στη διαδικασία της εμφύτευσης.

Επιλογές θεραπείας στην περίπτωση της υπογονιμότητας

Η επιλογή θεραπείας στην περίπτωση ενδομητρίωσης που συνδυάζεται με υπογονιμότητα είναι εξατομικευμένη επιλογή η οποία βασίζεται στις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης.

Η απόφαση λαμβάνεται με την αξιολόγηση πολλών παραγόντων και κυρίως έχοντας λάβει υπόψη τη διαφύλαξη της πυελικής ανατομίας, τη διατήρηση της αποθήκης των ωοθηκών, το σπερμοδιάγραμμα του συντρόφου, την παρουσία ενδομητριωμάτων και τη διάρκεια της υπογονιμότητας. Επιπρόσθετα, εξαρτάται από το ιστορικό και την ηλικία της γυναίκας, τη συμπτωματολογία και το βαθμό ενδομητρίωσης. Μπορεί να είναι συντηρητική παρακολούθηση ή λαπαροσκοπική αφαίρεση των εστιών ενδομητρίωσης ή και η χρήση της εξωσωματικής γονιμοποίησης -in vitro fertilisation (IVF)- προκειμένου να επιτευχθεί η επιθυμητή κύηση. Η υποψία ήπιας και μετρίου βαθμού ενδομητρίωσης με ασυμπτωματική εκδήλωση φαίνεται να μην απαιτεί τη χειρουργική επέμβαση, ιδίως σε γυναίκες κάτω των 35 ετών και μάλιστα στην πλειονότητά τους οι γυναίκες αυτές συλλαμβάνουν χωρίς εξωσωματική γονιμοποίηση. Μάλιστα, πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι το αποτέλεσμα της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε γυναίκες οι οποίες αντιμετωπίστηκαν συντηρητικά δεν διαφέρει από εκείνες που υποβλήθηκαν σε αφαίρεση των εστιών ενδομητρίωσης πριν προχωρήσουν σε εξωσωματική γονιμοποίηση. Στην περίπτωση σοβαρής ενδομητρίωσης και υπογονιμότητας με επίμονο πυελικό άλγος που δεν ανταποκρίνεται στη χρήση αναλγητικών, η χειρουργική εκρίζωση των εστιών ενδομητρίωσης και η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι τις περισσότερες φορές αναπόφευκτες επιλογές για τον ειδικό γυναικολόγο και την υπογόνιμο ζευγάρι.

Κατάψυξη Ωαρίων

Η κατάψυξη ωαρίων ή κρυοσυντήρηση ωαρίων, είναι μια διαδικασία κατά την οποία τα ωάρια μιας γυναίκας μετά από διέγερση των ωοθηκών συλλέγονται, καταψύχονται και αποθηκεύονται ως μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας της.

Η μέθοδος αφορά γυναίκες που:

• θέλουν να αναβάλουν την τεκνοποίηση προκειμένου να εξελιχθούν σε εκπαιδευτικό, προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο .
• πρόκειται να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία ή κάποιου είδους ακτινοβολία που μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητά τους.
• πρόκειται να κάνουν κάποια χειρουργική επέμβαση που μπορεί να προκαλέσει βλάβη στις ωοθήκες.
• έχουν οικογενειακό ιστορικό πρόωρης εμμηνόπαυσης.

Πότε είναι η σωστή στιγμή για την κατάψυξη ωαρίων;

Είναι ευρέως γνωστό ότι η αποθήκη των ωοθηκών ελαττώνεται με την πάροδο της ηλικίας και μάλιστα αισθητά γρήγορα μετά την ηλικία των 35 ετών. Μέχρι την ηλικία των 35 ετών, η κατάψυξη των ωαρίων μπορεί να δώσει καλά αποτελέσματα. Μετά την ηλικία των 35 ετών, η ποσότητα και η ποιότητα τους μειώνεται. Μια γυναίκα στα 40 της έχει μόνο 5% πιθανότητα κάθε μήνα να μείνει έγκυος. Ως αποτέλεσμα, τα ωάρια που αποθηκεύονται σε ηλικίες άνω των 38 ετών, δίνουν χαμηλότερες πιθανότητες μελλοντικών κυήσεων.

Ποια είναι η διαδικασία της κατάψυξης ωαρίων;

Για τη λήψη των ωαρίων, η ασθενής υποβάλλεται στην ίδια διαδικασία διέγερσης των ωοθηκών με τη χρήση ορμονικών σκευασμάτων, όπως σε έναν κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μόλις τα ωάρια έχουν ωριμάσει επαρκώς, γίνεται η συλλογή των ωαρίων. Στη συνέχεια, υποβάλλονται στη διαδικασία κατάψυξης. Τα ωάρια μπορούν στη συνέχεια να διατηρηθούν κατεψυγμένα, για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς τη μείωση της ποιότητας τους.

Πόσα ωάρια πρέπει να κρυοσυντηρηθούν για να επιτευχθεί μια εγκυμοσύνη;

Με βάση τα δεδομένα των εμβρυολογικών εργαστηρίων, τα ποσοστά γονιμοποίησης είναι 75% σε γυναίκες έως 38 ετών. Στις περισσότερες γυναίκες κάτω των 38 ετών μπορούν να ληφθούν περισσότερα από 10 ωάρια ανά κύκλο. Σε γυναίκες άνω των 38 ετών επιλέγεται συνήθως η επανάληψη της διέγερσης προκειμένου να επιτευχθεί ικανός αριθμός ώριμων ωαρίων προς κρυοσυντήρηση. Για παράδειγμα, αν μία γυναίκα έχει καταψύξει 10 ωάρια, αναμένεται τα 7 να επιβιώσουν κατά την απόψυξη και τα 6 να επιτύχουν γονιμοποίηση.

Πόσο καιρό μπορούν να αποθηκευτούν τα ωάρια;

Η υαλοποίηση που έχει εφαρμοστεί τα τελευταία χρόνια ως τεχνική κρυοσυντήρησης των ωαρίων έχει βελτιώσει τα ποσοστά διατήρησης της ποιότητας των ωαρίων ανεξαρτήτως της χρονικής διάρκειας.

Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη στην Ανθρώπινη Αναπαραγωγή και Εξωσωματική Γονιμοποίηση Μαιευτήρα-Γυναικολόγο Δρ Μελίνα Στασινού, για μια εξατομικευμένη διάγνωση και ξεκινήστε τη διαδικασία της κρυοσυντήρησης των ωαρίων σας για ένα ασφαλέστερο μέλλον γονιμότητας.

Οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως αφορούν αλλαγές στη συχνότητα εμφάνισης της περιόδου (διάρκεια του κύκλου), στην ποσότητα της αιμορραγίας και την εμφάνιση άλγους και συναισθηματικών διαταραχών πριν και κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως.

Παθοφυσιολογία καταμήνιου κύκλου

Η έμμηνος ρύση αποτελεί μία σύνθετη ορμονική διαδικασία η οποία ρυθμίζεται από τον αναπαραγωγικό άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-γονάδων (ωοθήκες). Η βασική εντολή ξεκινάει από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου ο οποίος εκκρίνει σε κύματα GnRH. Σε απάντηση η υπόφυση εκκρίνει από τον πρόσθιο λοβό γοναδοτροπίνες (FSH και LH) στην κυκλοφορία του αίματος. Οι ορμόνες αυτές στη συνέχεια διεγείρουν την παραγωγή από τις ωοθήκες μιας ποικιλίας στεροειδών ορμονών (οιστραδιόλη, προγεστερόνη, ανδροστενδιόνη, τεστοστερόνη αλλά inhibin, activin and insulin-like growth factor-I).

Στην αρχή του κύκλου, παράγεται η ωοθυλακιοτρόπος ορμόνη (FSH), η οποία διεγείρει τις ωοθήκες για την ανάπτυξη ωοθυλακίων. Τα ωοθυλάκια είναι οι γεμάτες από υγρό κοιλότητες στις ωοθήκες. Κάθε ωοθυλάκιο περιέχει ένα μη ανεπτυγμένο ωάριο. Σε κάθε κύκλο ένα μόνο ωοθυλάκιο θα αναπτυχθεί (κυρίαρχο ωοθυλάκιο) εμπεριέχοντας ένα ώριμο ωάριο.

Η FSH διεγείρει έναν αριθμό από ωοθυλάκια, ώστε να αναπτυχθούν και να ξεκινήσουν την παραγωγή οιστρογόνων. Το επίπεδο των οιστρογόνων είναι χαμηλότερο την πρώτη ημέρα της περιόδου και αυξάνεται καθώς αναπτύσσονται τα ωοθυλάκια και με την επιλογή του κυρίαρχου ωοθυλακίου, επιφέροντας τις αντίστοιχες αλλαγές στην εσωτερική κοιλότητα της μήτρας, το ενδομήτριο (πάχυνση), προετοιμάζοντας τη μήτρα για πιθανή εγκυμοσύνη. Το κυρίαρχο ωοθυλάκιο με την επίδραση της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH) απελευθερώνει το ώριμο ωάριο ( ωορρηξία) και στη θέση του παραμένει το ωχρό σωμάτιο το οποίο παράγει προγεστερόνη. Η απότομη πτώση της προγεστερόνης από την μη επίτευξη κύησης επιφέρει την ορμονική ανισορροπία στο εσωτερικό της μήτρας και την εμφάνιση της περιόδου από την απόπτωση του ενδομητρίου.

Χαρακτηριστικά Φυσιολογικού καταμήνιου κύκλου

Ένας φυσιολογικός εμμηνορρυσιακός κύκλος διαρκεί 28 ημέρες κατά μέσο όρο αλλά μπορεί να κυμαίνεται από 23-35 ημέρες. Μετρώντας από την πρώτη μέρα της περιόδου ολοκληρώνεται με την έναρξη της επόμενης εμμήνου ρύσης.

Η ωορρηξία εμφανίζεται τη 14^η ημέρα για κύκλο 28 ημερών ή 14 ημέρες πριν την έναρξη της επόμενης περιόδου ανάλογα με τη διάρκεια ( για παράδειγμα σε κύκλο 35 ημερών η ωορρηξία μπορεί να γίνει 21^η ημέρα).Ωστόσο, είναι πολύ μικρό το ποσοστό των γυναικών που παρουσιάζουν τόση ακρίβεια στον κύκλο τους. Η φυσιολογική διάρκεια της περιόδου είναι 3-7 ημέρες.

Η πρώτη φάση του κύκλου ( 1^η ημέρα περιόδου έως την ωορρηξία) αποτελεί την ωοθυλακική φάση ενώ η δεύτερη φάση του κύκλου ( μετά την ωορρηξία και μέχρι την εμφάνιση της επόμενης περιόδου) αποτελεί την παραγωγική φάση. Οι περισσότερες διαταραχές της περιόδου συμβαίνουν στην ωοθυλακική φάση.

Αίτια διαταραχών περιόδου

• ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ
  Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών είναι μια από τις πιο συνηθισμένες ορμονικές διαταραχές. Το βασικό σύμπτωμα είναι οι διαταραχές του εμμηνορρυσιακού κύκλου, όπως η ακανόνιστη συχνότητα λόγω μη επίτευξης ωορρηξίας και η διακοπτόμενη ροή του αίματος λόγω διαταραχής των επιπέδων της προγεστερόνης.

• ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ
  Η ενδομητρίωση είναι η ύπαρξη ενδομητρικού ιστού εκτός της μήτρας. Συχνά, ο ενδομητρικός ιστός επεκτείνεται στις ωοθήκες ή τις σάλπιγγες, στο έντερο ή άλλα όργανα στο κατώτερο πεπτικό σύστημα και στην περιοχή μεταξύ του ορθού και της μήτρας. Η ενδομητρίωση μπορεί να προκαλέσει μη φυσιολογική αιμορραγία, κράμπες ή πόνο πριν και κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως και δυσπαρεύνια.

• ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ
  Η εγκυμοσύνη στις περισσότερες περιπτώσεις σχετίζεται με την απουσία περιόδου λόγω ορμονών που παράγονται στο γυναικείο σώμα και λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες για την φυσιολογική λειτουργία του αναπαραγωγικού άξονα.

• ΣΩΜΑΤΙΚΟ ΒΑΡΟΣ
  Η υπέρμετρη αύξηση σωματικού βάρους, επιφέρει συσσώρευση λίπους στην περιοχή των μηρών. Τα λιποκύτταρα που συσσωρεύονται ελαττώνουν το μεταβολισμό των οιστρογόνων με αποτέλεσμα να προκαλούνται διαταραχές στην έμμηνο ρύση λόγω υπεροιστρογοναιμίας.
  Αντίστοιχα, η απότομη απώλεια βάρους και ο χαμηλός δείκτης μάζας σώματος BMI< 18.5 οδηγούν σε ορμονική δυσλειτουργία αναστέλλοντας την παραγωγή οιστρογόνων και την ωορρηξία.

• ΗΛΙΚΙΑ
  Η ηλικία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στις διαταραχές της περιόδου. Η σταθεροποίηση του κύκλου μετά την εμμηναρχή, δηλαδή την πρώτη εμφάνιση της εμμήνου ρύσεως στην εφηβεία, μπορεί να χρειαστεί μήνες ή και χρόνια. Αντίστοιχα, κατά την κλιμακτήριο, δηλαδή το χρονικό διάστημα πριν την εμμηνόπαυση, παρατηρείται σταδιακή αραίωση των εμηνορρυσιακών κύκλων, μέχρι την πλήρη διακοπή της περιόδου.

• ΑΓΧΟΣ
  Διαστήματα έντονου στρες είναι πολύ πιθανό να επηρεάσουν δυσμενώς τον κύκλο μιας γυναίκας. Ωστόσο, πρέπει πρώτα να διερευνηθούν όλα τα οργανικά αίτια που μπορεί να σχετίζονται με τη διαταραχή.

• ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΑΛΚΟΟΛ
  Η μεγάλη ποσότητα κατανάλωσης αλκοόλ σε καθημερινή βάση ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα στο συκώτι, το οποίο ρυθμίζει το μεταβολισμό ορμονών με καθοριστικό ρόλο στον εμμηνορρυσιακό κύκλο, όπως τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη.

• ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΠΤΙΚΑ
  Τα αντισυλληπτικά σκευάσματα (χάπια, διαδερμικά επιθέματα, Mirena IUD) μπορούν να οδηγήσουν σε ελάττωση της ροής και αραιομηνόρροια.

• ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
  Η υπερβολική άθληση συνδέεται πολλές φορές με την έλλειψη ωορρηξίας λόγω αυξημένης παραγωγής κορτιζόλης, τεστοστερόνης και προλακτίνης. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε γυναίκες που ασχολούνται με τον πρωταθλητισμό.

• ΣΥΝΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
  Παθήσεις που σχετίζονται με το αναπαραγωγικό σύστημα όπως η υπερπλασία ενδομητρίου, τα ινομυώματα της μήτρας, η ενδομητρίωση, οι πολύποδες και η πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια οδηγούν σε διαταραχές του καταμήνιου κύκλου και της διάρκειας της περιόδου.

• ΑΛΛΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ
  Παθήσεις του θυρεοειδή αδένα, της πηκτικότητας του αίματος και  διαταραχές της παραγωγής προλακτίνης ( προλακτίνωμα) συνεπάγονται επίσης διαταραχές στον εμμηνορρυσιακό κύκλο.

Τύποι διαταραχών περιόδου

• Μηνορραγία: Πρόκειται για την αυξημένη απώλεια αίματος μόνο κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως και σχετιζεται με την παρουσία ινομυωμάτων, πολύποδα ενδομητρίου, υπερπλασία του ενδομητρίου, θυροειδοπάθεια, διαταραχές πήξεως (όπως η νόσος Von Willebrand) και ιδιοπαθής (συμπεριλαμβάνεται η μεγάλη κατηγορία των δυσλειτουργικών αιμορραγιών).

• Μητρορραγία: Σημαίνει ακανόνιστη περίοδο καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου. Τα βασικά αίτια είναι: εγκυμοσύνη, πολύποδας τραχήλου-ενδομητρίου, stress, καρκίνος μήτρας – τραχήλου, πολυκυστικές ωοθήκες και ορμονικές διαταραχές (όπως ανεπάρκεια προγεστερόνης στο δεύτερο μισό του κύκλου).

• Αμηνόρροια: Πρόκειται για απουσία της εμμήνου ρύσεως. Διακρίνεται σε πρωτοπαθή όταν δεν έχει εμφανιστεί καθόλου ως την ηλικία των 16 ετών και δευτεροπαθή όταν σε μία γυναίκα που είχε κανονικά περίοδο, διακόπηκε για πάνω από 90 ημέρες (σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, stress, αλλαγή περιβάλλοντος, θυρεοειδοπάθεια, υπερπρολακτιναιμία) και εξαιρούνται η περίπτωση εγκυμοσύνης, θηλασμού και εμμηνόπαυσης).

• Ολιγομηνόρροια: Πρόκειται για κύκλο πάνω από 40 ημέρες και πολλές φορές μπορεί να οδηγήσει και σε δευτεροπαθή αμηνόρροια με διακοπή της περιόδου για 6 μήνες. Αφορά ασταθή και αραιή έμμηνο ρύση (Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, υπερβολική άθληση, stress, απώλεια βάρους)

• Αραιομηνόρροια: Διάρκεια κύκλου μεγαλύτερη των 35 ημερών.

• Συχνομηνόρροια: Διάρκεια κύκλου μικρότερη των 21 ημερών.

• Πολυμηνόρροια: Πρόκειται για παρατεταμένη διάρκεια περιόδου και αυξημένη ποσότητα αίματος (ινομυώματα/ διαταραχή πηκτικού μηχανισμού/θυρεοειδοπάθεια)

• Δυσμηνόρροια: Χαρακτηρίζεται από έντονους πόνους περιόδου, κράμπες, ζαλάδα, ημικρανία και τάση για εμετό ( ιδιοπαθής/ενδομητρίωση)

Διάγνωση & αντιμετώπιση διαταραχών περιόδου

Οποιαδήποτε διαταραχή παρατηρηθεί στον εμμηνορρυσιακό κύκλο, πρέπει να διερευνηθεί από εξειδικευμένο γυναικολόγο. Η λήψη λεπτομερούς γυναικολογικού, ιατρικού ιστορικού καθώς και καθημερινές συνήθειες άσκησης, έκθεσης σε παρατεταμένο άγχος και διατροφής αποτελεί το πρώτο βήμα καθορισμού των περαιτέρω εξετάσεων διερεύνησης.

Η αρχική εκτίμηση περιλαμβάνει τεστ Παπανικολάου, ορμονολογικές εξετάσεις αίματος, υπερηχογραφικό έλεγχο ή ακόμη και βιοψία ενδομητρίου.

Στη συνέχεια ανάλογα με τα αποτελέσματα μπορεί να χρειαστεί ορμονική ενίσχυση, διακοπή φαρμάκων που επηρεάζουν την έμμηνο ρύση ή ακόμη χειρουργική επέμβαση όπως αφαίρεση πολύποδα, υστεροσκόπηση, λαπαροσκόπηση ή ακόμη και υστερεκτομή ( σε ελάχιστες περιπτώσεις μετεμμηνοπαυσιακής αιμορραγίας).

Η θεραπεία που επιλέγεται για τις διαταραχές περιόδου εξαρτάται πάντα από το αίτιο που τις προκαλεί. Για το λόγο αυτό, πρέπει πάντα να γίνεται εκτίμηση από ιατρό γυναικολόγο για έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση.