Ως υπογονιμότητα θεωρούμε την μη επίτευξη κύησης μετά από 18 μήνες ενεργού και συχνής προσπάθειας του ζευγαριού στη γόνιμη φάση του εμμηνορρυσιακού κύκλου.

Μετά τον έλεγχο υπογονιμότητας του ζευγαριού συνήθως εμφανίζεται κάποια από τις παρακάτω αιτίες:

• Διαταραχή της ωοθυλακιορρηξίας και ορμονολογικές διαταραχές του καταμήνιου κύκλου
• Διαταραχή παραμέτρων του σπέρματος
• Διαταραχές της βατότητας των σαλπίγγων
• Ενδομητρίωση
• Διαταραχές του ανοσολογικού συστήματος
• Τραχηλικοί παράγοντες
• Συμφύσεις του ενδομητρίου μετά από μικροχειρουργικές επεμβάσεις

Ωστόσο υπάρχει ένα ποσοστό 30% των ζευγαριών που προσέρχονται στον ειδικό γυναικολόγο για εκτίμηση της γονιμότητας με «ανεξήγητη υπογονιμότητα», δηλαδή δεν ανευρίσκεται κάποιος εμφανής παθολογικός παράγοντας. Η αρχική εκτίμηση του ειδικού γυναικολόγου αφορά τυπικά την επιβεβαίωση τριών βασικών παραμέτρων απαραίτητων στα πλαίσια της φυσικής σύλληψης. Περιλαμβάνει την επιβεβαιωμένη διάγνωση μίας τουλάχιστον βατής σάλπιγγας, την φυσική και ρυθμική ωορρηξία της γυναίκας και τις φυσιολογικές παραμέτρους του σπέρματος όσον αφορά την κινητικότητα και την ανευρισκόμενη ποσότητά του.

Η αντιμετώπιση της Ανεξήγητης Υπογονιμότητας

Για τη διαχείριση της ανεξήγητης υπογονιμότητας το πρώτο στάδιο περιλαμβάνει την τροποποίηση του τρόπου ζωής με αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ, καπνού και προκατασκευασμένων γευμάτων. Ενθαρρύνεται το ζευγάρι να προσαρμοστεί σε έναν πιο υγιή τρόπο ζωής, με διατροφή χαμηλού υπογλυκαιμικού δείκτη και καθημερινή άσκηση.

Στη συνέχεια προτείνονται πρωτόκολλα θεραπειών με σκοπό την αύξηση του αριθμού των ώριμων ωαρίων που απελευθερώνονται κάθε μήνα και τον συγχρονισμό της ενδομήτριας έγχυσης του σπέρματος με τη στιγμή της ωορρηξίας.

Από την Αμερικάνικη Εταιρεία Υπογονιμότητας (ASRM) προτείνεται ότι η χορήγηση από του στόματος φαρμάκων όπως η κιτρική κλομιφένη και οι αναστολείς αρωματάσης μπορεί να οδηγήσουν στην επιλογή κυρίαρχων ωοθυλακίων τα οποία θα ωριμάσουν και θα απελευθερωθούν με τη βοήθεια εξωγενούς χοριακής γοναδοτροπίνης χωρίς τον κίνδυνο υπερδιέγερσης των ωοθηκών και με τα καλύτερα ποσοστά κυήσεων μεταξύ των υπαρχουσών παρόμοιων θεραπειών.

Η χορήγηση ενέσιμων γοναδοτροπινών σε χαμηλές δόσεις μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με τα παραπάνω φάρμακα είναι επίσης μία ακόμη επιλογή θεραπείας χωρίς ωστόσο να αυξάνει τα ποσοστά κυήσεων σε σχέση με τα μη ενέσιμα πρωτόκολλα.

Η ενδομήτρια σπερματέγχυση ή η συγχρονισμένη επαφή του ζευγαριού οποία ακολουθεί την ωορρηξία συνήθως δεν επαναλαμβάνεται για περισσότερο από τέσσερις κύκλους αφού η εξωσωματική γονιμοποίηση παραμένει η πιο ενδεδειγμένη επιλογή. Η ενδομήτρια σπερματέγχυση αποτελεί μία μη επεμβατική μέθοδος η οποία γίνεται καλά ανεχτή από τη γυναίκα αλλά κλινικά δεν μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για παράγοντες υπογονιμότητας σε μικρομοριακό επίπεδο.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση στην Ανεξήγητη Υπογονιμότητα

Η εξωσωματική γονιμοποίηση λειτουργεί και ως μία διαγνωστική μέθοδος κατά την οποία μπορεί να εντοπιστούν οι αιτίες υπογονιμότητας. Κατά την εξωσωματική γονιμοποίηση μπορούμε να ελέγξουμε:

• Τον κύκλο της γυναίκας
• Τα ορμονικά επίπεδα σε συνάρτηση με τον αριθμό των ωοθυλακίων
• Την ποιότητα των ωαρίων
• Την ποιότητα του σπέρματος
• Το ποσοστό γονιμοποίησης των ωαρίων
• Την ποιότητα των σχηματιζόμενων εμβρύων

Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί θεραπευτική μέθοδο με τα καλύτερα ποσοστά επιτυχίας στην περίπτωση της ανεξήγητης υπογονιμότητας αλλά κυρίως αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο, αφού παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τους γαμέτες σε μικρομοριακό επίπεδο.

Η υπογονιμότητα μπορεί να προκληθεί από προβλήματα που επηρεάζουν την παραγωγή, την κινητικότητα και τη μορφολογία του σπέρματος με αποτέλεσμα να δημιουργούνται διαταραχές στην τελική γονιμοποίηση του ωαρίου. Περίπου τα 2/3 των υπογόνιμων ανδρών, αντιμετωπίζουν προβλήματα με την παραγωγή και την ποιότητα του σπέρματός τους και ένας στους πέντε έχει συνυπάρχοντα προβλήματα υγείας.

Πιο συγκεκριμένα, συχνές αιτίες εμμένουσας ανδρικής υπογονιμότητας μπορεί να είναι:

• Τραυματισμοί, συστροφή των όρχεων
• Απόφραξη των σπερματικών σωληναρίων από τα οποία διέρχονται τα σπερματοζωάρια κατά την εκσπερμάτιση
• Υποτροπιάζουσες φλεγμονές των όρχεων και του προστάτη
• Λήψη τοξικών φαρμάκων για την παραγωγή του σπέρματος
• Κατάχρηση οινοπνεύματος και ουσιών
• Κιρσοκήλη
• Διάφορες γενετικές ανωμαλίες

Πως γίνεται η διάγνωση για την Ανδρική Υπογονιμότητα;

Η λήψη λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού, η φυσική εξέταση και το σπερμοδιάγραμμα αποτελούν το τρίπτυχο της αρχικής εξέτασης και εκτίμησης.

Το σπερμοδιάγραμμα είναι η βασικότερη εξέταση για την αξιολόγηση της γονιμότητας του άνδρα, το οποίο ελέγχει την ποιότητα και την κίνηση του σπέρματος. Συμπληρωματικά μπορεί να γίνουν και εξετάσεις αίματος για να ελεγχθούν τα επίπεδα ορμονών που ελέγχουν την παραγωγή σπέρματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα σας ζητηθεί να κάνετε εξέταση ούρων για να ελεγχθεί εάν υπάρχει σπέρμα στα ούρα, το οποίο μπορεί να συμβεί όταν υπάρχει οπισθοδρομική εκσπερμάτωση. Τέλος, υπάρχουν περιπτώσεις που ο γιατρός σας θα συστήσει υπερηχογράφημα, μαγνητική τομογραφία ή βιοψία όρχεων προκειμένου να γίνει έλεγχος ανεύρεσης σπέρματος σε πρόδρομες μορφές.

Ανδρική Υπογονιμότητα και Συμπληρώματα Διατροφής

Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι οι επιλογές στον τρόπο ζωής έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη γονιμότητα και στην ποιότητα του σπέρματος. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να διατηρήσετε την υγεία και τη ζωτικότητα του σπέρματός σας. 

Αντιοξειδωτικά

Μελέτες έχουν δείξει ότι σε πολλές περιπτώσεις, η υπογονιμότητα του άνδρα μπορεί να οφείλεται στα υψηλά επίπεδα οξειδωτικού στρες που υπάρχει στο σπέρμα. Το οξειδωτικό στρες είναι μια κατάσταση στην οποία επιβλαβή μόρια που ονομάζονται ελεύθερες ρίζες βλάπτουν το σπέρμα. Τα αντιοξειδωτικά είναι η φυσική άμυνα του οργανισμού ενάντια στο οξειδωτικό στρες. Η λήψη αντιοξειδωτικών σε μορφή συμπληρώματος μπορεί να μειώσει τα επίπεδα του οξειδωτικού στρες βοηθώντας έτσι στη βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος.

Φολικό Οξύ

Μελέτες έχουν επίσης δείξει, ότι τα συμπληρώματα με θρεπτικά συστατικά όπως το φολικό οξύ μπορεί να βελτιώσει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων και ενδεχομένως τη γονιμότητα των ανδρών.

Συνένζυμο Q10 (CoQ10) και Καρνιτίνη

Δύο θρεπτικά συστατικά – CoQ10 και L-Καρνιτίνη – που παίζουν ζωτικό ρόλο στην παραγωγή κυτταρικής ενέργειας. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι τα συμπληρώματα με αυτά τα θρεπτικά συστατικά μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση της κινητικότητας του σπέρματος.

Βιταμίνη D

Η διατήρηση φυσιολογικού επιπέδου βιταμίνης D έχει επίσης συνδεθεί με βελτίωση στην κινητικότητα και παραγωγή σπέρματος.

Θα πρέπει να συμβουλευτείτε τον ειδικό ιατρό στην ανθρώπινη αναπαραγωγή προκειμένου να σας συστήσει τα σωστά συμπληρώματα και τις απαραίτητες δόσεις σύμφωνα με τον δικό σας τρόπο ζωής και τα αποτελέσματα της εξέτασης σπέρματος.

Το ενδομήτριο είναι ο δυναμικός ιστός ο οποίος επενδύει το εσωτερικό της κοιλότητας της μήτρας, ο οποίος κατά τη διάρκεια του εμμηνορρησιακού κύκλου και υπό την επίδραση των γυναικείων ορμονών αναπτύσσεται σε έναν παχύ (> 5.50mm) και πλούσιο σε αιμοφόρα αγγεία ιστό. Εάν δεν επιτευχθεί κύηση, το ενδομήτριο εκφυλίζεται, μια κυκλική διαδικασία γνωστή ως έμμηνος ρύση (περίοδος) . Η ενδομητρική κοιλότητα είναι η θέση της μήτρας όπου το έμβρυο εμφυτεύεται και αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της κύησης. Η περίοδος κατά την οποία το ενδομήτριο είναι έτοιμο να δεχθεί το έμβρυο ονομάζεται παράθυρο εμφύτευσης. Μια από τις συχνότερες αιτίες αποτυχίας των προσπαθειών εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι η έλλειψη συγχρονισμού της φάσης του ενδομητρίου με την μεταφορά των εμβρύων, δηλαδή η μεταφορά των εμβρύων εκτός παραθύρου εμφύτευσης.

Προς την κατεύθυνση αυτή έχουν αναπτυχθεί διάφορα τεστ και πρακτικές παγκοσμίως στα πλαίσια της εξωσωματικής γονιμοποίησης προκειμένου να υπολογιστεί με ακρίβεια ο χρόνος μεταφοράς του εμβρύου σε σχέση με τη δεκτικότητα του ενδομητρίου αυξάνοντας τα ποσοστά επιτυχούς κύησης στο 73% σε γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εμφύτευσης.

Ωστόσο υπάρχει μια ομάδα γυναικών που δεν μπορούν να προσεγγίσουν το κομβικό σημείο των 6mm πάχυνσης του ενδομητρίου τους ακόμη και με ισχυρές δόσεις συνδυασμού συνθετικών και φυσικών οιστρογόνων, κολπικής σιλδεναφίλης (Viagra), αντιβιοτικών, βιταμινών και αντιθρομβωτικών φαρμάκων. Οι γυναίκες αυτές εμφανίζουν αυξημένο ποσοστό επαναλαμβανόμενων αποτυχιών εμφύτευσης σε ποσοστό 29.4%, σύμφωνα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία.

Η ενδομήτρια έγχυση αυτόλογου πλάσματος πλούσιου σε αιμοπετάλια (PRP) είναι μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση που μπορεί ενισχύσει την ανάπτυξη του λεπτού ενδομητρίου. Η απομόνωση από φρέσκο πλήρες περιφερικό φλεβικό αίμα της υπογόνιμης γυναίκας υψηλής συγκέντρωσης πλάσματος σε αιμοπετάλια και αυξητικούς παράγοντες όπως ο αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας (VEGF), ο επιδερμικός αυξητικός παράγοντας (EGF), ο αιμοπεταλιακός αυξητικός παράγοντας (PDGF), ο αυξητικός παράγοντας μετασχηματισμού (TGF) και άλλες κυτοκίνες φαίνεται ότι διεγείρουν τον πολλαπλασιασμό, την επούλωση και την ανάπτυξη του ενδομητρίου κατά την επαναλαμβανόμενη έγχυση τους στην ενδομητρική κοιλότητα μέχρι και 48 ώρες πριν την εμβρυομεταφορά. Η μέθοδος είναι αρκετά ασφαλής χωρίς να έχουν αναφερθεί ανεπιθύμητες ενέργειες από το ανοσοποιητικό σύστημα ή κίνδυνος επιμόλυνσης. Η έγχυση στην ενδομήτρια κοιλότητα είναι ανώδυνη και ο καθετήρας που χρησιμοποιείται είναι ανάλογος της σπερματέγχυσης. Αν και δεν υπάρχουν μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες ακόμη για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου,  αρκετές μελέτες  παρατήρησης επισημαίνουν τη σημαντική διαφορά στα ποσοστά επιτυχίας όχι μόνο εμφύτευσης αλλά και κύησης μετά τη χρήση της εν λόγω αυτόλογου θεραπείας.